Âm Lịch Việt Nam Là Gì?

Âm Lịch Việt Nam là hệ thống lịch kết hợp giữa chu kỳ của Mặt Trăng và vị trí của Mặt Trời. Tháng được tính theo Mặt Trăng, nhưng năm, tháng nhuận và mùa lại được điều chỉnh theo 24 Tiết Khí.

Vì vậy, lịch Việt Nam thực chất không phải là “âm lịch thuần túy”, mà là một loại âm dương lịch.

Âm lịch được tính như thế nào?

Một tháng âm lịch bắt đầu vào ngày Sóc – tức là lúc trăng non xuất hiện.

Khoảng cách giữa hai lần Sóc liên tiếp là khoảng:

29,53 ngày

Vì vậy:

Tháng thiếu có 29 ngày
Tháng đủ có 30 ngày

Một năm âm lịch bình thường có khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch gần 11 ngày. Nếu chỉ dùng Mặt Trăng mà không điều chỉnh, mùa sẽ bị lệch dần theo thời gian.

Ví dụ, nếu không có điều chỉnh:

Tết Nguyên Đán sẽ dần chuyển sang mùa đông hoặc mùa hè
Tháng gieo trồng và mùa gặt sẽ không còn đúng thời điểm

Đó là lý do âm lịch Việt Nam phải kết hợp thêm vị trí của Mặt Trời.

Vai trò của tiết khí

24 Tiết Khí giúp giữ cho âm lịch luôn đi đúng mùa.

Các tiết khí được xác định theo vị trí thật của Mặt Trời trên hoàng đạo. Cứ mỗi lần Mặt Trời đi thêm 15°, một tiết khí mới bắt đầu.

Những tiết khí quan trọng nhất như:

Lập Xuân
Xuân Phân
Hạ Chí
Thu Phân
Đông Chí

không chỉ báo mùa, mà còn quyết định tháng nào là tháng chính, tháng nào là tháng nhuận.

Tháng nhuận được xác định ra sao?

Âm lịch Việt Nam không thêm tháng nhuận theo chu kỳ cố định. Tháng nhuận được xác định dựa trên tiết khí.

Quy tắc là:

Tháng âm lịch nào không chứa một trung khí thì tháng đó là tháng nhuận.

Trung khí là các tiết khí nằm giữa mùa, như:

Xuân Phân
Hạ Chí
Thu Phân
Đông Chí

Vì vậy, muốn tính đúng tháng nhuận, bắt buộc phải tính đúng tiết khí.

Vì sao lịch Việt Nam đôi khi khác lịch Trung Quốc?

Phần lớn các năm, Âm Lịch Việt Nam và lịch âm Trung Quốc gần như giống nhau. Nhưng trong một số năm đặc biệt, ngày âm hoặc tháng nhuận có thể khác.

Nguyên nhân chính là:

Việt Nam dùng UTC+7
China dùng UTC+8

Nếu một thời điểm Sóc hoặc tiết khí xảy ra gần nửa đêm, chỉ lệch 1 giờ cũng có thể làm đổi ngày.

Ví dụ:

Việt Nam có thể đã sang tháng mới
Nhưng Trung Quốc vẫn còn ở tháng cũ

Điều này dẫn tới khác nhau về:

Ngày đầu tháng
Tháng nhuận
Một số ngày lễ
Can chi ngày

Bộ số lịch tại Việt Nam

Để tránh mỗi nơi tính một kiểu, hiện nay phần lớn lịch tại Việt Nam đều dùng chung một Bộ Số Lịch.

Bộ dữ liệu này ghi rõ:

Ngày âm – ngày dương
Can chi
Tháng nhuận
Giờ giao tiết
Ngày Sóc và ngày Vọng

Nhờ đó, lịch bloc, lịch treo tường, website và ứng dụng thường cho cùng một kết quả.

Âm lịch được dùng để làm gì?

Âm Lịch Việt Nam vẫn được dùng rất nhiều trong đời sống:

Chọn ngày cưới hỏi
Khai trương, động thổ
Cúng giỗ
Xem ngày lễ truyền thống
Tính Bát Tự, Tử Vi và phong thủy

Các ngày lễ quen thuộc như:

Tết Nguyên Đán
Tết Đoan Ngọ
Tết Trung Thu
Vu Lan

đều được xác định theo âm lịch.

Kết luận

Âm Lịch Việt Nam là hệ thống lịch kết hợp giữa Mặt Trăng và Mặt Trời.

Mặt Trăng quyết định ngày và tháng
Mặt Trời và tiết khí quyết định mùa, tháng nhuận và năm

Nhờ vậy, lịch Việt Nam vừa giữ được chu kỳ trăng, vừa không bị lệch mùa theo thời gian.