Lập Xuân là tiết khí đầu tiên trong 24 Tiết Khí, đánh dấu thời điểm mùa đông kết thúc và một chu kỳ mới của năm bắt đầu.

Trong thiên văn, Lập Xuân xuất hiện khi Mặt Trời đi tới vị trí 315° trên hoàng đạo. Từ thời điểm đó, khí của mùa xuân bắt đầu hình thành dù thời tiết thực tế vẫn có thể còn lạnh.

Vị trí của Lập Xuân trong lịch pháp

Lập Xuân nằm ngay sau Đại Hàn và trước Vũ Thủy.

Trong các loại lịch cổ, đây từng được xem là mốc khởi đầu của năm. Một số hệ thống lịch pháp xưa như Chuyên Húc lịch không lấy mùng 1 tháng Giêng làm đầu năm, mà lấy đúng thời điểm giao tiết Lập Xuân.

Điều này giải thích vì sao trong nhiều môn như Bát Tự, Trạch Nhật hay phong thủy, năm mới không đổi vào Tết Nguyên Đán mà đổi khi sang Lập Xuân.

Lập Xuân quyết định tháng Dần

Trong lịch pháp, tháng đầu tiên của năm là tháng Dần.

Tuy nhiên, tháng Dần không bắt đầu từ mùng 1 âm lịch mà chỉ bắt đầu khi vào Lập Xuân.

Điều đó có nghĩa:

• Trước giờ giao tiết: vẫn còn thuộc tháng cũ
• Sau giờ giao tiết: chính thức sang tháng Dần

Ví dụ năm 2026, Lập Xuân bắt đầu lúc 03:03 ngày 04/02/2026.

• Sinh lúc 02:50 → vẫn thuộc tháng Sửu, năm cũ
• Sinh lúc 03:10 → đã sang tháng Dần, năm mới

Chỉ cách nhau vài phút nhưng trụ tháng và thậm chí trụ năm trong lá số có thể hoàn toàn khác nhau.

Vì sao Lập Xuân thường rơi vào ngày 4 hoặc 5/2?

Khác với âm lịch, Lập Xuân được tính theo vị trí thật của Mặt Trời nên ngày xuất hiện gần như cố định theo dương lịch.

Thông thường, Lập Xuân rơi vào khoảng:

• 4/2
• Hoặc 5/2 trong một số năm

Tuy nhiên, trong âm lịch thì vị trí của Lập Xuân lại thay đổi khá nhiều:

• Có năm nằm ở cuối tháng Chạp
• Có năm nằm ngay đầu tháng Giêng
• Có năm còn xuất hiện trước cả Tết Nguyên Đán

Đó là lý do nhiều người thấy “đã sang năm mới theo Bát Tự” dù vẫn chưa tới Tết âm lịch.

Quy luật 19 năm

Do âm lịch có quy tắc “19 năm có 7 tháng nhuận”, vị trí của Lập Xuân trong âm lịch cũng có xu hướng lặp lại gần giống sau mỗi 19 năm.

Ví dụ, nếu năm nay Lập Xuân rơi đúng vào mùng 1 tháng Giêng, thì khoảng 19 năm sau rất có thể nó lại xuất hiện gần đúng vào ngày đó.

Tuy nhiên, do sai số giữa năm dương và chu kỳ âm lịch, thời điểm thực tế thường vẫn lệch khoảng vài giờ.

Dấu hiệu của thiên nhiên khi sang Lập Xuân

Dù chưa thật sự ấm, nhưng từ Lập Xuân trở đi, thiên nhiên bắt đầu thay đổi rõ rệt:

• Gió đông bớt lạnh
• Băng giá dần tan
• Chim chóc bắt đầu làm tổ
• Cây cối đâm chồi
• Côn trùng ngủ đông dần tỉnh giấc

Trong dân gian, đây được xem là lúc “xuân khí bắt đầu sinh”.

Theo ngũ hành, mùa xuân thuộc hành Mộc, phương Đông và màu xanh. Trong dưỡng sinh cổ truyền, mùa này còn liên hệ với tạng Can, tức gan trong cơ thể.

Vì vậy, nhiều sách dưỡng sinh khuyên nên:

• Ngủ sớm, dậy sớm hơn
• Ăn rau xanh, thức ăn nhẹ
• Tránh nóng giận, giữ tinh thần thư thái

Phong tục quanh tiết Lập Xuân

Khoảng thời gian từ sau Đại Hàn tới trước Lập Xuân thường được xem là lúc bàn giao giữa năm cũ và năm mới.

Trong dân gian, nhiều nơi cho rằng đây là khoảng thời gian thích hợp để:

• Tạ mộ
• Sửa sang mộ phần
• Dọn dẹp nhà cửa
• Chuẩn bị cho năm mới

Một số sách cổ còn cho rằng trong giai đoạn này, việc tu sửa mộ phần ít bị ảnh hưởng bởi các quy tắc thần sát hơn so với những thời điểm khác trong năm.

Kinh nghiệm thời tiết dân gian

Người xưa thường quan sát thời tiết vào ngày Lập Xuân để đoán cả năm.

Có câu:

“Lập Xuân lạnh, cấy cày nhẹ công.”

Ý nghĩa là nếu khi sang Lập Xuân trời vẫn còn lạnh, độ ẩm và mưa xuân thường thuận lợi hơn cho cây cối và mùa màng.

Ngược lại, nếu đầu xuân quá nóng hoặc quá khô, người ta thường lo ngại năm đó thời tiết thất thường và khó canh tác hơn.